{"id":1198,"date":"2013-04-24T12:24:00","date_gmt":"2013-04-24T12:24:00","guid":{"rendered":"https:\/\/sebastianjackowski.pl\/index.php\/2013\/04\/24\/ideologiczne-pojecie-ojczyzny\/"},"modified":"2026-10-10T16:24:10","modified_gmt":"2026-10-10T16:24:10","slug":"ideologiczne-pojecie-ojczyzny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sebastianjackowski.pl\/index.php\/2013\/04\/24\/ideologiczne-pojecie-ojczyzny\/","title":{"rendered":"Ideologiczne poj\u0119cie ojczyzny"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Definicja ojczyzny jest niezwykle skomplikowana i ten wpis z pewno\u015bci\u0105 jej nie upro\u015bci. Mo\u017ce jednak pokaza\u0107, jak pasjonuj\u0105c\u0105 i warto\u015bciow\u0105 dziedzin\u0105 jest socjologia, kt\u00f3ra pozwala spojrze\u0107 na to poj\u0119cie z zupe\u0142nie nowej perspektywy.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>\u201eProletariusz nie ma ojczyzny\u201d, \u201eProletariusze wszystkich kraj\u00f3w, \u0142\u0105czcie si\u0119!\u201d<\/em><\/strong> <strong>\u2013 takie has\u0142a wcale nie tak dawno temu by\u0142y w Polsce, a w\u0142a\u015bciwie w Polsce Ludowej, niezwykle popularne. Jednak czy przedstawia\u0142y one realny pogl\u0105d spo\u0142ecze\u0144stwa na to poj\u0119cie?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kazimierz Brandys w ksi\u0105\u017cce <em>Nierzeczywisto\u015b\u0107<\/em>, kt\u00f3r\u0105 b\u0119d\u0119 wielokrotnie przytacza\u0142, s\u0105dzi, \u017ce nie. Wielu ludzi wierzy\u0142o w komunizm i za niego walczy\u0142o \u2013 jednym z nich by\u0142 przedstawiciel folkloru ulicznego z Czerniakowa, Stanis\u0142aw Grzesiuk, kt\u00f3ry opisywa\u0142 owe pogl\u0105dy we wspomnieniach. Ruchy marksistowskie w zachodniej Europie w latach 20. i 30., jak r\u00f3wnie\u017c w latach 50. i 60. w Ameryce Po\u0142udniowej, pokazuj\u0105, \u017ce takich os\u00f3b by\u0142o naprawd\u0119 du\u017co. W Polsce r\u00f3wnie\u017c nie brakowa\u0142o wierz\u0105cych w ten ustr\u00f3j. Wielu z nich mog\u0142o zmieni\u0107 zdanie w pa\u017adzierniku 1956 roku, podczas odwil\u017cy gomu\u0142kowskiej i powstania na W\u0119grzech. Dla licznych os\u00f3b komunizm oznacza\u0142 jednak awans spo\u0142eczny, co dobrze sportretowano w serialu <em>Dom<\/em>, w kt\u00f3rym mieszka\u0144cy jednej kamienicy przy ulicy Z\u0142otej w Warszawie r\u00f3\u017cnie postrzegali zmian\u0119 w\u0142adzy, mimo podobnej sytuacji \u017cyciowej. Jak przyznaje Brandys, po 10 latach <em>tylko cynicy m\u00f3wili o ideologii, a w kraju cuchn\u0119\u0142o bezprawiem<\/em>. Ale jakie ma to znaczenie w kontek\u015bcie narodu? Chc\u0119 podkre\u015bli\u0107, \u017ce socjologiczna definicja narodu, jak i ojczyzny, ewoluuje i nie obejmuje wci\u0105\u017c tych samych jednostek. Dobrym przyk\u0142adem jest ankieta sporz\u0105dzona w Pary\u017cu w 1900 roku, w kt\u00f3rej w rubryce \u201ekraj rodzinny\u201d wielu badanych z premedytacj\u0105 i w pe\u0142ni \u015bwiadomie wpisywa\u0142o: \u201eGlob ziemski\u201d b\u0105d\u017a podawa\u0142o jedynie po\u0142o\u017cenie geograficzne, celowo nie identyfikuj\u0105c si\u0119 z \u017cadn\u0105 pa\u0144stwowo\u015bci\u0105. Wcze\u015bniejsze ruchy spo\u0142eczne pokazuj\u0105, \u017ce silny zwi\u0105zek jednostki z narodem nie by\u0142 dla wszystkich oczywisty \u2013 posiadanie ojczyzny stanowi\u0142o wr\u0119cz jeden z przywilej\u00f3w klasowych.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Ojczyzna to co\u015b wi\u0119cej ni\u017c terytorium<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ka\u017cdy kij ma dwa ko\u0144ce, dlatego Stanis\u0142aw Ossowski uwa\u017ca, \u017ce <em>realizowanie ustroju socjalistycznego, posuwanie si\u0119 na drodze ku bezklasowej strukturze spo\u0142ecznej<\/em> nie tylko nie os\u0142abia, ale wr\u0119cz wzmacnia ruchy narodowe. Ideologia kosmopolityczna mo\u017ce te\u017c \u2013 w my\u015bl zasady \u201eakcja wywo\u0142uje reakcj\u0119\u201d \u2013 wywiera\u0107 pozytywny wp\u0142yw na kszta\u0142towanie si\u0119 \u015bwiadomo\u015bci narodowej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ojczyzna nie jest poj\u0119ciem wy\u0142\u0105cznie geograficznym i nie nale\u017cy jej myli\u0107 z samym terytorium. Dobrym przyk\u0142adem byli Polacy \u017cyj\u0105cy pod okupacj\u0105 w czasach zabor\u00f3w. Zbiorowo\u015b\u0107 posiadaj\u0105ca wsp\u00f3lne cechy i zamieszkuj\u0105ca okre\u015blone terytorium, jednak prawnie nieposiadaj\u0105ca w\u0142asnych granic ani wsp\u00f3lnego przyw\u00f3dztwa, nadal by\u0142a narodem, a owy obszar nazywa\u0142a swoj\u0105 ojczyzn\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W uj\u0119ciu socjologicznym ojczyzna to korelat (czyli odpowiednik i element wzajemnie zale\u017cny) pewnych postaw psychicznych, wchodz\u0105cych w sk\u0142ad kulturowego dziedzictwa grupy spo\u0142ecznej. Samo s\u0142owo \u201eojczyzna\u201d, analizowane pod k\u0105tem s\u0142owotw\u00f3rstwa, oznacza dziedzictwo po ojcach. Jest to wi\u0119c nie tylko ziemia, ale i pa\u0144stwo, ustr\u00f3j oraz szeroko rozumiana kultura i tradycja. Do wyja\u015bnienia tego zjawiska podchodz\u0119 przez pryzmat w\u0142asnych obserwacji, kt\u00f3re s\u0105 \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z Polsk\u0105. Ma to wp\u0142yw na lokalne rozumienie, czyli postrzeganie pewnego zjawiska w kontek\u015bcie obecnego po\u0142o\u017cenia geograficznego. Dlatego te\u017c, w mojej opinii, pojmowanie s\u0142owa \u201eojczyzna\u201d wi\u0105\u017ce si\u0119 \u015bci\u015ble z miejscem, w kt\u00f3rym zyskujemy \u015bwiadomo\u015b\u0107. T\u0142umacz Google, przek\u0142adaj\u0105c s\u0142owo \u201eojczyzna\u201d, jako pierwsze podaje <em>home<\/em>, a nast\u0119pnie <em>homeland<\/em>, <em>fatherland<\/em> czy <em>motherland<\/em>. Podsumowuj\u0105c, poj\u0119cie to jest rozumiane przez kontekst osobisty \u2013 mo\u017cna wi\u0119c w du\u017cym uproszczeniu przyj\u0105\u0107, \u017ce jest to relacja pomi\u0119dzy konkretn\u0105 jednostk\u0105 a terytorium, kultur\u0105 i innymi wymienionymi wy\u017cej czynnikami.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Cz\u0119sto m\u00f3wimy: \u201ePolska jest moj\u0105 ojczyzn\u0105\u201d. Id\u0105c tym tropem, dochodzimy do konkluzji, \u017ce skoro co\u015b jest moje, to mam do tego prawo. A skoro mam prawo do dysponowania tym, to tak\u017ce i do sprzeda\u017cy. Jedynym ograniczeniem staje si\u0119 tu w\u0142asno\u015b\u0107 zbiorowa danego przedmiotu. Brzmi to groteskowo, poniewa\u017c trudno sobie wyobrazi\u0107, aby wszyscy Polacy skrzykn\u0119li si\u0119 i jednog\u0142o\u015bnie postanowili dowolnie zadysponowa\u0107 maj\u0105tkiem narodowym. Jednak analogiczne sytuacje mia\u0142y ju\u017c miejsce w przesz\u0142o\u015bci \u2013 we\u017amy na przyk\u0142ad kolonie w Nowym \u015awiecie. To\u017csamo\u015b\u0107 narodowa kaza\u0142a uznawa\u0107 nowe tereny za w\u0142asno\u015b\u0107 narodu, a osadnik\u00f3w, kt\u00f3rzy z czasem domagali si\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci, uwa\u017cano za zdrajc\u00f3w. Maj\u0105tkiem narodowym nie jest jednak wy\u0142\u0105cznie terytorium czy zamorskie kolonie \u2013 jest nim r\u00f3wnie\u017c kultura i jej kluczowy element: j\u0119zyk, z kt\u00f3rego w\u0142a\u015bnie korzystam.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Ojczyzna prywatna a ojczyzna ideologiczna<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Odpowiedzi\u0105 na te w\u0105tpliwo\u015bci wydaje si\u0119 by\u0107 podzia\u0142, w my\u015bl kt\u00f3rego ojczyzn\u0119 rozpatrujemy w dw\u00f3ch kategoriach:<br><strong>1. Ojczyzna prywatna<\/strong> \u2013 indywidualna dla poszczeg\u00f3lnych cz\u0142onk\u00f3w narodu, determinowana przez warunki naturalne, miejsce urodzenia, topografi\u0119 terenu, wspomnienia czy osobiste zapatrywania.<br><strong>2. Ojczyzna ideologiczna<\/strong> \u2013 wsp\u00f3lna dla ca\u0142ej zbiorowo\u015bci, kszta\u0142towana przez wsp\u00f3lne pogl\u0105dy i poj\u0119cia prawne (np. pa\u0144stwo). Jest to poj\u0119cie znacznie szersze ni\u017c ojczyzna prywatna.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pomi\u0119dzy tymi typami ojczyzn istnieje szereg zale\u017cno\u015bci. Bywa, \u017ce ojczyzna prywatna przestaje pokrywa\u0107 si\u0119 z ideologiczn\u0105. Spo\u0142ecze\u0144stwa zmieniaj\u0105 si\u0119 dynamicznie, a wraz z nimi czynniki determinuj\u0105ce to\u017csamo\u015b\u0107. Skala ojczyzny, wielko\u015b\u0107 skupisk ludzkich czy rozw\u00f3j technologii maj\u0105 na to ogromny wp\u0142yw. Stanis\u0142aw Ossowski m\u00f3g\u0142 przedstawi\u0107 sw\u00f3j punkt widzenia, ale nie m\u00f3g\u0142 przewidzie\u0107 kierunku rozwoju i kszta\u0142tu obecnego \u015bwiata. Mo\u017cemy zatem por\u00f3wna\u0107 ojczyzn\u0119 ideologiczn\u0105 mieszka\u0144ca greckiej polis z ojczyzn\u0105 mieszka\u0144ca Unii Europejskiej, kt\u00f3ry wi\u0119kszo\u015b\u0107 czasu sp\u0119dza w \u015bwiecie cyfrowym. Internet tworzy nowe \u015brodowiska i wi\u0119zi, sprawiaj\u0105c, \u017ce definicje ojczyzny nabieraj\u0105 zupe\u0142nie nowych znacze\u0144.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201eNarody, narody, do diab\u0142a narody! Pragniecie pokoju? Usu\u0144cie przeszkody&#8230;\u201d<\/em> Emigranci mog\u0105 mie\u0107 swoj\u0105 ojczyzn\u0119 prywatn\u0105 w miejscu zamieszkania (np. w Pary\u017cu), ale czu\u0107 si\u0119 Polakami ze wzgl\u0119du na pochodzenie \u2013 wtedy ich ojczyzn\u0105 ideologiczn\u0105 pozostaje Polska. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich, dobrze odnajduj\u0105c si\u0119 za granic\u0105 i nie planuj\u0105c powrotu, a zarazem nie chc\u0105c traci\u0107 \u0142\u0105czno\u015bci z korzeniami, zacz\u0119\u0142a u\u017cywa\u0107 terminu \u201eKosmopolak\u201d. To fuzja s\u0142\u00f3w \u201ekosmopolita\u201d (cz\u0142owiek nieodczuwaj\u0105cy wy\u0142\u0105cznej przynale\u017cno\u015bci do jednego narodu) oraz \u201ePolak\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Definicja ojczyzny jest niezwykle skomplikowana i ten wpis z pewno\u015bci\u0105 jej nie upro\u015bci. Mo\u017ce jednak pokaza\u0107, jak pasjonuj\u0105c\u0105 i warto\u015bciow\u0105 dziedzin\u0105 jest socjologia, kt\u00f3ra pozwala spojrze\u0107 na to poj\u0119cie z zupe\u0142nie nowej perspektywy. \u201eProletariusz nie ma ojczyzny\u201d, \u201eProletariusze wszystkich kraj\u00f3w, \u0142\u0105czcie si\u0119!\u201d \u2013 takie has\u0142a wcale nie tak dawno temu by\u0142y w Polsce, a w\u0142a\u015bciwie [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_eb_attr":"","footnotes":""},"categories":[22,1],"tags":[],"class_list":["post-1198","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-samo-zycie","category-uncategorized"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sebastianjackowski.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1198","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sebastianjackowski.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sebastianjackowski.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sebastianjackowski.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sebastianjackowski.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1198"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/sebastianjackowski.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1198\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1374,"href":"https:\/\/sebastianjackowski.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1198\/revisions\/1374"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sebastianjackowski.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1198"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sebastianjackowski.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1198"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sebastianjackowski.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1198"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}